foto1
foto1
foto1
foto1
foto1
s

×

Ostrzeżenie

JUser::_load: Nie można załadować danych użytkownika o ID: 782.

STRÓJ KOCIEWSKI

kociewskistroj

 

Jeszcze w I połowie XIX w. kociewskie elegantki przebierały w kufrach pełnych kolorowych strojów zdobionych haftami i barwnymi tasiemkami.

Po 1860 r. zaczął się powolny zanik ludowego przyodziewku, bowiem silny rozwój przemysłu włókienniczego skutecznie wypierał chłopską produkcję samodziałów. Odzież importowana z miast była po prostu tańsza i wygodniejsza w codziennym użyciu. Dawny strój zszedł najpierw do roli świątecznej okazjonalności, a potem zniknął prawie zupełnie. Jeżeli w końcu XIX w. jeszcze od święta spotykano strój ludowy jako rodzaj demonstracji polskiej pokoleniowej tradycji, to już w następnym stuleciu na Kociewiu został porzucony. Gdzieś w pojedynczych wioskach można było jeszcze spotkać Kociewiaczki wystrojone na ludowo od święta.

Podstawowym odzieniem kobiecym była długa samodziałowa bluza. Jej obcisła górna część była pod szyją zaciągana sznureczkiem lub tasiemką. Natomiast dolna część zszyta w stanie była luźna. Na taką ni to koszulę ni to halkę mieszkanki Kociewia zakładały aż dwie, trzy spódnice, które zwały się podół albo keca. Pierwsza była zwykle uszyta z białego, gładkiego płótna, druga w kwiatki(gdy znano już tkaniny drukowane). Obie kece wykończone były u dołu ząbkowaną, białą koronką ręcznej roboty. Trzeci podół, a więc wierzchnia spódnica była jednolicie barwiona na kolor zielony, brunatny lub niebieski, ale najwyżej ceniono sobie spódnice czerwone. Starsze kobiety nosiły, zwłaszcza zimą, ciepłe kece barchanowe, czyli kucbaje.

Ale to nie wszystko. Sezonie jesienno-zimowym dziewczęta i młode niewiasty zamiast trzeciej kecy zakładały kolorowe dołki. Te były wełniane i nieco krótsze, mocno fałdowane. Dziewczyny nosiły dołki czerwone lub brunatne, a niewiasty-czarne bądź granatowe. Te dziewczęce były u dołu zdobione czarną aksamitną lamówką. Należy dodać ,że każda z tych trzech spódnic była odrobinę krótsza, by pokazać skraj każdej z nich. Wierzchni strój uzupełniał sznurowany z przodu gorset-sznurówka, ściśle przylegający do figury, tuż w kolorze zielonym, czerwonym lub brązowym, ale najczęściej kolorystycznie dobieranym do spódnicy-kecy. Szwy tejże sznurówki i brzegi zaszywano kontrastową w barwie tasiemką.

Później z obu części tego stroju wierzchniowego powstała suknia, będąca efektem zszycia gorsetu ze spódnicą. W ten to sposób ze sznurówki i dołka albo kecy powstała lejba albo zimowa delija. Ta ostatnia sukmana w górze była obcisła, a od pasa bardzo poszerzana. Suknia, noszone głównie przez mężatki (młodzież nadal wolała strój dwu-częściowy), miały już kolor jednolity. Najczęściej przywdziewano suknie zielone i czerwone. Również w drugiej połowie XIX w. pozbyto się koszuli(bluzy) na rzecz krótkiej obcisłej bluzki z wąskimi lub bufiastymi rękawami i ze stojącym kołnierzykiem. Wówczas wyeksponowano także jupiki, czyli rodzaj kaftanika z grubego sukna w kolorze siwym, brązowym i czarnym, podszyty czerwonym barchanem. Nosiły je głównie mężatki. Kiedy na kociewską wieś zaczęły przenikać wzory odzieży męskiej, przyjęły się krótkie pelerynki z zielonego i brązowego sukna.

Dużą wagę przywiązywano do fartuszków, które były nie tylko osłoną przy pracach kuchennych. Przodki noszono w różnych kolorach w domu, ale najbardziej eleganckie były fartuszki białe ozdobione dziureczkowym haftem.

Równie zdobne były białe pończochy, od święta zakładane przez panny. Mężatki nosiły pończochy granatowe lub czarne. Stan wyróżniały także buty, koniecznie wysokie i sznurowane z wysokim obcasem. Dziewczyny zakładały brązowe, kobiety czarne. Okryciem głowy panien były różnobarwne chusty, wiązane pod brodą. Mężatki zaś nosiły płócienne białe czepki uzupełnione zieloną lub fioletową chustką. Czepki szyto z delikatnego tiulowego płócienka i były opatrzone dziureczkowym haftem oraz dodatkowo wykończone wąską białą koronką. Do wiązania służyła biała wstążeczka. Młode mężatki nosiły też kapuże, ciepłe czapki sukienne w kolorze brązowym, zielonym i siwym.

Uzupełnieniem takiego stroju były barwne ozdoby, przede wszystkim korale. Te krótkie, dookoła szyi, wykonane były z kolorowego toczonego szkła, natomiast długie, wiszące na piersi z bursztynu. Z podobnych materiałów sporządzone były zausznice, czyli kolczyki, a także broszki. Z tych ostatnich ozdób najwyżej były cenione brosze metalowe i rogowe. Strój męski składał się z czterech podstawowych części: koszuli, płóciennych albo sukiennych spodni, sukiennej kamizeli i rodzaju sukmany. Jeszcze w ostatnim ćwierćwieczu XIX stulecia koszule szyto zawsze z bielonego płótna. Ale w okresie zimowym wyjmowano z szaf koszule flanelowe. Koszula świąteczna wykończona była stojącym kołnierzykiem zawiązywanym czarną tasiemką. Najstarsze męskie koszule wykonywane były z jednego płata tkaniny, z owalnym wykrojem wokół szyi.

Spodnie, czyli buksy szyto z samodziału. Te codzienne do pracy były szare, świąteczne najczęściej granatowe. W pierwszej połowie XIX w. znano podobno na Kociewiu spodnie w pionowe prążki lub w kratę, a dawne zapisy XVIII - wieczne wymieniają buksy z koźlej skóry. Nogawki wszystkich rodzajów spodni wpuszczane były w cholewy skórzanego obuwia.

Kamizela, czyli kaftón, zakładana na koszulę, była dopasowana do figury. Czarna lub granatowa zapinana była na jeden rząd guzików. Te kamizele były dawniej dłuższe, z tyłu fałdowane, podszyte czerwoną barchanową podszewką i opatrzone dwoma rzędami błyszczących guzików.

Sukmana, zwana dawniej kiereją, sięgała do pół łydki. Wykonana z grubego samodziałowego sukna w kolorze granatowym, czarnym, brązowym lub zielonym była ozdobiona czerwonym kołnierzem. Z dawnych przekazów wynika, że jeszcze w XVIII w. na południowym Kociewiu noszono też białe kiereje (żupany).

Zimą noszono baranie kożuchy do kostek. Zamożniejsi gospodarze, czyli gbury podszywali je kolorowym suknem.

Do tradycji zarówno dworskiej, jak i chłopskiej należało przewiązywanie sukmany i kożucha kolorowym wełnianym pasem o szerokości 20cm. Ludowym nakryciem głowy mężczyzny była czapryga - dość wąska cylindryczna baranówka, szyta z czarnego albo siwego futerka. Podobne czaprygi letnie były niższe, wewnątrz płócienne.

Z dostępnej literatury wynika, że strój kociewski w detalach różnił się w poszczególnych częściach regionu: nieco inny był na północy; inny na południu. Różniło się także lokalne nazewnictwo gwarowe poszczególnych elementów stroju.

Obecnie trudno sobie do końca wyobrazić taki strój, bowiem współcześnie całkowicie wyszedł z użycia. W latach 30. XX w. rekonstrukcją strojów pomorskich zajął się etnograf Józef Gajek. Na podstawie przekazów i różnych odnotowań w literaturze zrekonstruował również strój kociewski. To dzięki niemu zespoły folklorystyczne mogą dzisiaj występować w kociewskich strojach.

Roman Landowski "Nowy Bedeker kociewski"

Oprac. Anna Sankowska

Adres

Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych w Skórczu

83-220 Skórcz
ul. Kociewska 7

tel./fax 58-582-42-50
tel. 58-582-42-48
e-mail: sekretariat@zspskorcz.pl
www.zspskorcz.pl

szkola

Branżowa Szkoła I Stopnia

Branżowa Szkoła I Stopnia

83 - 230 Smętowo Graniczne
ul. Gdańska 21

tel. (58) 56 19 041

e-mail: smetowo@zspskorcz.pl
www.zspskorcz.pl

zsgz smetowo

Znajdź nas na facebook

2019 Copyright Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych w Skórczu Rights Reserved